Please use this identifier to cite or link to this item: https://repositorio.xoc.uam.mx/jspui/handle/123456789/53201

Title: Resistencia cultural y preservación de tradiciones a través del trabajo cultural comunitario en Milpa Alta
Authors: Cruz Vélez, América
Asesor(es): Juárez Núñez, José Manuel
Martínez Flores, Rogelio
Keywords: Cultura comunitaria
Urbanización
Gentrificación
Resistencia cultural
Autogestión
Identidad.
Maestría
Desarrollo y Planeación de la Educación
Inemiliz tlen altepetl
altepecayotl
tecpillotl ahci
chiahuyuhcatiliztli
tocel tietequitizqueh
nelnhuayotl
Community culture
urbanization
gentrification
cultural resistance
self-management
identity
Issue Date: 2025
Publisher: Universidad Autónoma Metropolitana. Unidad Xochimilco
Abstract: Esta investigación analiza la resistencia cultural y la preservación de tradiciones de las comunidades indígenas de los pueblos originarios de la alcaldía Milpa Alta, al sur de la Ciudad de México, con datos recabados hasta septiembre de 2024. Se centra en el Colectivo Cultural Comunitario “Niños, voces y música de la tierra en movimiento” (NVMTM), actor clave en la defensa de la identidad y el patrimonio cultural de las comunidades indígenas frente a la urbanización y la gentrificación. A través de un enfoque cualitativo y decolonial, se adoptaron herramientas etnográficas para comprender de manera profunda el entramado social, cultural y territorial en el que operan estos colectivos. El problema se delimita en la transformación acelerada de la alcaldía, marcada por el incremento del valor de la tierra, la modificación del paisaje urbano y la afluencia de nuevos residentes. El estudio revela que NVMTM impulsa la cohesión social mediante prácticas artísticas y educativas, fomentando la autogestión y la participación comunitaria. Entre las principales aportaciones destacan la vinculación entre festividades tradicionales, educación liberadora y defensa del territorio como estrategias de resistencia cultural. Asimismo, se visibiliza el rol de las autoridades locales en la creación de oportunidades o tensiones que influyen en el arraigo y la continuidad de las tradiciones. Las conclusiones evidencian la importancia de reforzar políticas culturales y redes colaborativas para salvaguardar la memoria histórica y mantener vivas las expresiones culturales en entornos urbanos en constante evolución.
___________________________________________________________________________________________________
IHTOLOCAZNAMIQUILIZTLI Inin tlatemoliztli quixtoma nopa yuhcatlatehuiliztli ihuan nopa tlamocuitlahuiliztli tlein ininnemiliz nopa macehualmeh tlen nopa macehualme tlen nopa altepetl tlein itoca Milpa Alta, ica huitztlampa tlen altepetl México, ica tlapohualiztli tlein quicentilihqueh ixquichca inic chicnahui metztli ipan 2024 xihuitl. Quixtoma nopa Colectivo Cultural Comunitario “Niños, voces y música de la tierra en movimiento” (NVMTM), se tlapaleuihquetl tlen quipaleuia nopa inelhuayotl ihuan nopa huehuetlatquitl tlen macehualtepemeh tlen quixnamiquih altepecayotl ihuan tecpillotl ahci. Ica ce tlamachiliztli tlen cualli ihuan tlen ahmo tlahuel ixtlamatqui, motequihuihqueh tlamantli tlacayotl ipampa quinequiyayah cualli quicuamachilizeh nopa itechpa altepecayotl, yuhcatiliztli ihuan tetlalhuacan campa tequitih tlacanechicolli. Nopa cuezolli zan mocentlalihtoh ipan nopa tlapatlaliztli tlen mozcaltihtoc ipan nopa tecpanco tlen tlayacanqui, tlen quinextia nopa tlahuel ipati tlalli, nopa tlapatlaliztli tlen nopa altepetli huan nopa yancuic maceualmeh tlen calaquih. Nopa tlamachtilli quinextia NVMTM quichihua ma onca zan celiztli itechpa tlachihchihualli ihuan tlamachtilistli, quiyolchicahua ma mocentlalicah inin celti ihuan ma mocentlalicah ipan altepetl. Ipan nopa tlapalehuiliztli tlen tlahuel ipati, nopa tlazalohualiztli tlen onca tlatlahco tlen nopa ilhuitl tlen huehcahquia quichihuayayah, nopa tlamachtiliztli tlen temaquixtia ihuan nopa tlamocuitlahuiliztli tlen nopa tlalli queh tlayacanilli chicahuayuhcatiliztli, monextia. Nohquia, nopa tequitl tlen quichiuah tequihuahqueh tlen nopa altepetl ipan quichihchiuah palehuiliztli nozo tlahuilancayotl tlen quipalehuia nopa ihuan tlen nopa tradiciones, mochihua ma neci. Nopa tlamiliztli quinextia tlahuel ipati ma tihyectlalican nopa yuhcatiliztlahtocayotl huan nopa palehuimatla ipampa tihmocuitlahuiqueh nopa memoria histórica huan tihpixtoqueh nopa yuhcanemiliznemi ipan altepemeh tlen nochipa mopatlatihuih.
Traducido al Náhuatl de Milpa Alta por Jesús Linares y Alberto Castro.
___________________________________________________________________________________________________
This research examines cultural resistance and the preservation of traditions among the indigenous communities of the original towns in Milpa Alta Borough, located south of Mexico City, using data collected up to September 2024. It focuses on the Community Cultural Collective “Niños, voces y música de la tierra en movimiento” (NVMTM), a key actor in defending the identity and cultural heritage of indigenous communities in the face of urbanization and gentrification. Through a qualitative and decolonial approach, ethnographic tools were employed to gain a deep understanding of the social, cultural, and territorial dynamics in which these collectives operate. The study delimits the research problem by highlighting the borough’s rapid transformation, characterized by rising land values, changing urban landscapes, and an influx of new residents. The findings reveal that NVMTM fosters social cohesion through artistic and educational practices, promoting self-management and community participation. Among its main contributions are the connections between traditional festivities, liberatory education, and territorial defense as strategies of cultural resistance. Furthermore, the study underscores the role of local authorities in creating opportunities or tensions that influence the community’s sense of belonging and the continuity of its traditions. The conclusions highlight the importance of strengthening cultural policies and collaborative networks to safeguard historical memory and keep cultural expressions alive in rapidly evolving urban contexts.
URI: https://repositorio.xoc.uam.mx/jspui/handle/123456789/53201
Appears in Collections:Maestría en Desarrollo y Planeación de la Educación

Files in This Item:
File SizeFormat 
200277.pdf1.67 MBAdobe PDFView/Open


This item is licensed under a Creative Commons License Creative Commons